Dieta low FODMAP w jelicie drażliwym

Skąd nazwa FODMAP

FODMAP to skrót od grup węglowodanów słabo wchłanianych w jelicie cienkim: fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli. Znajdziesz je między innymi w cebuli i czosnku, pszenicy, roślinach strączkowych, niektórych owocach, mleku z laktozą oraz słodzikach kończących się na -ol. W jelicie te cukry fermentują, powstaje gaz, a jelito wrażliwe w IBS reaguje na to bólem i wzdęciem.

Jak FODMAP nasilają objawy

Działają dwutorowo. Po pierwsze, słabo wchłaniane cukry ściągają wodę do światła jelita, co u części osób prowadzi do biegunki. Po drugie, bakterie jelitowe je fermentują, produkując gaz, który rozciąga ścianę jelita. U zdrowej osoby to przechodzi bez bólu, ale w IBS jelito jest nadwrażliwe, więc to samo rozciągnięcie boli i daje uczucie pełności. Dieta low FODMAP ogranicza dopływ tych cukrów, żeby zmniejszyć fermentację i objawy.

Trzy etapy diety

Low FODMAP nie jest dietą na stałe. To trzyfazowy proces, którego celem jest znalezienie własnej listy produktów wyzwalających.

Najczęstszy błąd to utknięcie na etapie eliminacji. Restrykcyjne wycięcie wielu produktów na miesiące zubaża dietę i mikrobiotę, dlatego kluczowy jest etap ponownego wprowadzania.

Produkty bogate i ubogie w FODMAP

Czego low FODMAP nie robi

To nie jest dieta odchudzająca ani dieta bezglutenowa, choć często ogranicza pszenicę. Nie leczy też przyczyny IBS, bo takiej pojedynczej przyczyny nie ma. Zmniejsza objawy przez ograniczenie wyzwalaczy, ale gdy wrócisz do dawnego jedzenia bez etapu testowania, dolegliwości mogą wrócić. Dlatego chodzi o nauczenie się, co konkretnie Ci szkodzi, a nie o trwałe wycięcie połowy produktów.

Dieta a leki na IBS

Dieta i leki działają na różnych poziomach i najlepiej razem. Dieta ogranicza wyzwalacze, a lek rozkurczowy, taki jak Duspatalin z mebeweryną, łagodzi ból i skurcze, gdy już się pojawią. U części osób sama dieta wystarcza, u innych potrzebne jest połączenie. O tym, czy w Twoim przypadku warto dołączyć lek, decyduje lekarz. Więcej o objawach opisujemy w tekście objawy jelita drażliwego.

Ukryte źródła FODMAP

Najwięcej pomyłek bierze się z produktów, w których fermentujące węglowodany są niewidoczne na pierwszy rzut oka. Cebula i czosnek trafiają do gotowych sosów, bulionów, wędlin i mieszanek przypraw, często pod nazwą aromat czy przyprawa. Syrop glukozowo-fruktozowy jest w wielu słodyczach i napojach. Bezcukrowe gumy i cukierki zawierają poliole na -ol, jak sorbitol czy ksylitol, które w większej ilości mocno przeczyszczają. Dlatego na etapie eliminacji warto czytać składy, a nie tylko zgadywać po nazwie produktu.

Najczęstsze błędy w diecie low FODMAP

• Zatrzymanie się na fazie eliminacji przez wiele miesięcy zamiast testowania produktów.
• Traktowanie diety jako bezglutenowej i wycinanie glutenu bez potrzeby.
• Pomijanie czytania etykiet, przez co FODMAP wracają w gotowych produktach.
• Wprowadzanie kilku nowych produktów naraz, przez co nie wiadomo, który zaszkodził.
• Rezygnacja po kilku dniach, choć na efekt eliminacji trzeba zwykle 2-6 tygodni.

Praktyczne wskazówki na start

• Prowadź dzienniczek posiłków i objawów, łatwiej wtedy wychwycić wyzwalacze.
• Jedz regularnie, mniejsze porcje, nie na szybko.
• Uważaj na czosnek i cebulę, są ukryte w wielu gotowych produktach i przyprawach.
• Nie tnij diety w nieskończoność, przejdź do etapu ponownego wprowadzania.
• Rozważ współpracę z dietetykiem znającym protokół low FODMAP.

Kiedy skonsultować się z lekarzem

Zanim wprowadzisz restrykcyjną dietę, warto potwierdzić rozpoznanie IBS, bo podobne objawy dają inne choroby, jak celiakia czy nieswoiste zapalenia jelit. Zgłoś się do lekarza zwłaszcza przy objawach alarmowych, jak krew w stolcu, spadek masy ciała czy niedokrwistość. Dieta łagodzi objawy IBS, ale nie zastępuje diagnostyki.

Najczęstsze pytania