Wzdęcia w zespole jelita drażliwego - skąd się biorą i jak je zmniejszyć

Dlaczego jelito drażliwe daje wzdęcia

Wzdęcia i uczucie pełności to jeden z najczęstszych i najbardziej dokuczliwych objawów zespołu jelita drażliwego. Wiele osób opisuje, że rano brzuch jest płaski, a w ciągu dnia stopniowo się powiększa i napina. To nie jest przypadek ani objaw uszkodzenia jelita. IBS to przewlekłe zaburzenie czynnościowe, w którym jelito pracuje inaczej, mimo że w badaniach wygląda prawidłowo. Nie prowadzi do raka ani trwałego uszkodzenia, ale potrafi mocno utrudniać codzienne funkcjonowanie. Wzdęcia w IBS nie mają jednej przyczyny, to zwykle nakładanie się kilku procesów naraz.

Skąd biorą się gazy i uczucie rozpierania

Za część objawów odpowiada gaz powstający w jelicie i sposób, w jaki organizm sobie z nim radzi. Składają się na to trzy główne mechanizmy.

• Fermentacja węglowodanów. Bakterie jelitowe rozkładają niektóre słabo wchłaniane cukry, tak zwane FODMAP, i przy okazji produkują gazy: wodór, metan i dwutlenek węgla. Im więcej takich składników w posiłku, tym więcej fermentacji.
• Wolniejsze przesuwanie gazów. U części osób z IBS jelito gorzej transportuje i usuwa gaz, więc zalega on dłużej i daje uczucie rozpierania, nawet gdy jego ilość nie jest duża.
• Połykanie powietrza. Jedzenie w pośpiechu, guma do żucia i napoje gazowane sprawiają, że do przewodu pokarmowego trafia dodatkowe powietrze, które nasila wzdęcie.

Do tego dochodzą zmiany w składzie mikrobioty, czyli bakterii jelitowych, które u osób z IBS bywają inne niż u osób zdrowych i mogą wpływać na ilość powstającego gazu.

Nadwrażliwość jelita, czyli czemu czujesz więcej

Kluczowa cecha IBS to nadwrażliwość trzewna. Jelito reaguje na rozciąganie mocniej niż u osoby zdrowej, więc ta sama ilość gazu, która u kogoś innego przeszłaby niezauważona, tu wywołuje ból i wyraźne uczucie rozpierania. To dlatego wzdęcia w IBS nie zależą wprost od ilości gazów, tylko od tego, jak jelito je odczuwa.

Drugim elementem jest widoczne powiększenie obwodu brzucha w ciągu dnia. U wielu osób z IBS dochodzi do nieprawidłowego odruchu, w którym przepona opada, a mięśnie brzucha się rozluźniają i wypychają ścianę brzucha na zewnątrz. Efekt jest taki, że brzuch realnie rośnie po posiłkach, choć nie musi się to wiązać z ogromnym nadmiarem gazu. To zjawisko czynnościowe, a nie tycie.

Co nasila wzdęcia

Warto rozpoznać własne wyzwalacze, bo u każdego są nieco inne. Do najczęstszych należą:

• posiłki bogate w FODMAP: cebula, czosnek, rośliny strączkowe, pszenica, część owoców, nabiał przy nietolerancji laktozy;
• napoje gazowane oraz guma do żucia, które zwiększają ilość połykanego powietrza;
• słodziki poliolowe, takie jak sorbitol czy ksylitol, obecne w produktach bez cukru;
• duże, tłuste posiłki spożywane szybko i nieregularnie;
• zaparcia, bo zalegający stolec nasila uczucie rozpierania;
• stres i napięcie, które przez oś mózg-jelito wpływają na pracę i wrażliwość jelita.

Jak zmniejszyć wzdęcia na co dzień

Na wzdęcia w IBS zwykle nie działa jeden cudowny środek. Najlepszy efekt daje połączenie kilku spokojnych zmian, wprowadzanych stopniowo.

Najskuteczniejszym narzędziem dietetycznym jest dieta low FODMAP. To jednak dieta czasowa i etapowa, dlatego najlepiej prowadzić ją z pomocą dietetyka, żeby po fazie ograniczeń świadomie wprowadzać produkty z powrotem i nie zubażać jadłospisu na stałe.

Kiedy pomagają leki na receptę

Same wzdęcia rzadko leczy się jednym lekiem, bo podstawą pozostaje dieta i styl życia. Leki mają jednak swoje miejsce, zwłaszcza gdy wzdęciom towarzyszy ból i skurcze. Lek rozkurczowy, jak Duspatalin z mebeweryną, rozluźnia mięśnie gładkie jelita i łagodzi bolesne skurcze, choć nie usuwa samego gazu. Gdy zaburzony jest rytm wypróżnień, lekarz może rozważyć preparat regulujący motorykę, jak Debretin z trimebutyną.

Doraźnie na uczucie rozpierania część osób sięga po dostępny bez recepty simetykon, który rozbija pęcherzyki gazu. To środek objawowy, nie leczy przyczyny IBS. O tym, co dobrać w Twoim przypadku, decyduje lekarz na podstawie wywiadu. Leki rozkurczowe na receptę, takie jak Duspatalin czy Debretin, można uzyskać po konsultacji online, także w formie e-recepty. Koszt konsultacji znajdziesz w cenniku.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Skonsultuj wzdęcia, jeśli utrzymują się od tygodni, narastają albo mocno utrudniają codzienne życie. Zgłoś się pilnie, gdy pojawią się objawy alarmowe, które nie mieszczą się w obrazie IBS: krew w stolcu, niezamierzony spadek masy ciała, niedokrwistość, gorączka czy stałe, jednostajnie powiększające się wzdęcie. Takie objawy wymagają diagnostyki, a nie samego leczenia objawowego. Więcej o rozpoznaniu opisujemy w tekście objawy jelita drażliwego.

Najczęstsze pytania