Jelito drażliwe a ból pleców - skąd się bierze

Czy jelito drażliwe faktycznie boli w plecach

Zespół jelita drażliwego rozpoznaje się przede wszystkim po nawracającym bólu brzucha powiązanym z wypróżnianiem oraz po zmianie rytmu i konsystencji stolca. Ból pleców nie należy do tych kryteriów, dlatego nie potraktujemy go jako typowego objawu jelita drażliwego. Mimo to wiele osób z ZJD faktycznie odczuwa dolegliwości w dolnej części pleców i krzyżu. To dolegliwość towarzysząca, dobrze znana w praktyce, która ma kilka wytłumaczalnych przyczyn. Ważne, żeby jej nie bagatelizować, ale też nie przypisywać automatycznie jelitom bez zastanowienia się nad innymi źródłami bólu.

Dlaczego ból z brzucha przenosi się na plecy

Główny mechanizm to tak zwany ból przeniesiony. Narządy wewnętrzne jamy brzusznej i skóra pleców wysyłają sygnały do tych samych odcinków rdzenia kręgowego. Gdy jelito jest podrażnione, rozciągnięte gazem albo mocno się kurczy, mózg czasem błędnie lokalizuje ten bodziec i odczuwasz go nie w brzuchu, lecz w plecach. Do tego w jelicie drażliwym występuje nadwrażliwość trzewna, czyli obniżony próg odczuwania bodźców z przewodu pokarmowego. Skurcz albo wzdęcie, które u kogoś innego przeszłoby niezauważone, tu potrafi rozejść się bólem promieniującym do krzyża. Nie jest to ból wymyślony, tylko realny efekt sposobu, w jaki układ nerwowy przetwarza sygnały z brzucha.

Wzdęcia, zaparcia i napięcie mięśni

Poza samym bólem przeniesionym rolę odgrywa mechanika brzucha. Nasilone wzdęcia rozdymają jelita i zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej, co przenosi się na okolicę lędźwiową. Zaparcia i zalegający stolec dają uczucie ciężkości i ucisku w dole pleców. Dochodzi też napięcie mięśni. Gdy przez dłuższy czas towarzyszy Ci ból brzucha, odruchowo napinasz powłoki i zmieniasz postawę, a przeciążone mięśnie grzbietu same zaczynają boleć. U części osób z ZJD współistnieje ponadto ośrodkowa nadwrażliwość na ból i zespoły takie jak fibromialgia, w których bóle mięśniowo-szkieletowe są częstsze. To tłumaczy, dlaczego jelita i plecy potrafią dokuczać jednocześnie.

Jak odróżnić ból jelitowy od kręgosłupa i nerek

Dobrą wskazówką jest związek bólu z pracą jelit. Dolegliwość wywodząca się z przewodu pokarmowego zwykle zmienia się po wypróżnieniu lub oddaniu gazów i idzie w parze z wzdęciami, biegunką albo zaparciem. Ból pochodzący z kręgosłupa częściej nasila się przy ruchu, schylaniu czy dłuższym siedzeniu i nie ma związku z jedzeniem ani wypróżnieniem. Ból nerki bywa jednostronny, w okolicy lędźwiowej, i może mu towarzyszyć pieczenie przy oddawaniu moczu albo gorączka. U kobiet część dolegliwości podbrzusza i krzyża wiąże się z cyklem lub problemami ginekologicznymi. Tych rozróżnień nie postawisz samodzielnie z pełną pewnością, ale obserwacja, kiedy ból się pojawia i co go łagodzi, bardzo pomaga lekarzowi.

Kiedy ból pleców jest objawem alarmowym

Są sytuacje, w których bólu pleców nie wolno wiązać z jelitem drażliwym bez pilnej oceny lekarza. Zgłoś się szybko, jeśli pojawi się którykolwiek z poniższych objawów.

• Gorączka, dreszcze albo krew w moczu lub stolcu.
• Niezamierzony spadek masy ciała.
• Ból budzący w nocy lub stale narastający, niezależny od wypróżnień.
• Drętwienie, mrowienie albo osłabienie nóg, problem z trzymaniem moczu lub stolca.
• Silny, nagły ból po jednej stronie okolicy lędźwiowej.

Objawy te wykraczają poza obraz zespołu jelita drażliwego i mogą wskazywać na problem nerek, kręgosłupa lub inną chorobę wymagającą diagnostyki.

Co realnie pomaga złagodzić dolegliwości

Skoro ból pleców w ZJD zwykle wynika z tego, co dzieje się w brzuchu, największy sens ma praca nad przyczyną. Kilka elementów działa najlepiej razem.

• Lek rozkurczowy na skurcze jelita, przepisywany przez lekarza, gdy ból i kurcze się nasilają.
• Ograniczenie wzdęć przez dietę, na przykład wg zasad low FODMAP, co zmniejsza rozdęcie jelit.
• Regularny ruch i lekka aktywność, które poprawiają motorykę jelit i rozluźniają mięśnie grzbietu.
• Redukcja stresu, bo napięcie nasila zarówno objawy jelitowe, jak i mięśniowe.
• Nawodnienie i błonnik dopasowany do postaci ZJD, pomocne przy zaparciach.

Lek rozkurczowy, jak Duspatalin z mebeweryną albo Debretin, rozluźnia mięśnie gładkie jelita i łagodzi bolesne skurcze. Nie jest lekiem przeciwbólowym na kręgosłup, ale gdy źródłem dolegliwości jest ból przeniesiony z jelita, uspokojenie skurczów i wzdęć potrafi pośrednio zmniejszyć odczuwany ból pleców. O tym, czy taki lek jest dla Ciebie odpowiedni, decyduje lekarz po ocenie objawów.

Rola stresu i diety

Ból pleców przy jelicie drażliwym rzadko ma jedną przyczynę. Nakłada się na siebie praca jelit, napięcie mięśni i sposób, w jaki układ nerwowy odbiera bodźce. Dlatego warto podejść do tematu szeroko. Ograniczenie produktów, które u Ciebie nasilają wzdęcia, opisuje tekst o diecie low FODMAP w IBS. O tym, jak napięcie rozkręca objawy przez oś mózg-jelito, piszemy w artykule jelito drażliwe a stres. Jeśli chcesz najpierw uporządkować sam obraz choroby, zajrzyj do zestawienia objawów jelita drażliwego.

Najczęstsze pytania