Jelito drażliwe - gdzie boli i jak boli?

Gdzie boli jelito drażliwe

Najczęstszym miejscem bólu jest podbrzusze, czyli dolna część brzucha poniżej pępka. U wielu osób ból jest wyraźniejszy po lewej stronie, w lewym dole biodrowym. To umiejscowienie ma proste wytłumaczenie anatomiczne: w tej okolicy leży esica, czyli końcowy, esowato wygięty odcinek jelita grubego tuż przed odbytnicą. To właśnie tam gromadzi się stolec i najczęściej dochodzi do bolesnych skurczów.

Ból nie musi jednak trzymać się jednego rogu brzucha. W zespole jelita drażliwego bywa on rozlany, obejmuje całe podbrzusze albo koncentruje się wokół pępka. U części osób pojawia się po prawej stronie, w prawym dole biodrowym, gdzie jelito grube przechodzi w okrężnicę wstępującą. Taka wędrówka bólu wzdłuż przebiegu jelita grubego jest typowa i nie oznacza, że dzieje się coś groźnego.

Jak boli, czyli charakter bólu

Ból w IBS opisuje się najczęściej jako kurczowy lub skurczowy. Przypomina falę, która narasta, osiąga szczyt, a potem słabnie, bo powstaje na skutek nieprawidłowych, zbyt silnych skurczów mięśniówki jelita. Pacjenci używają też określeń takich jak gniecenie, ucisk, kłucie czy pobolewanie. Natężenie bywa różne, od łagodnego dyskomfortu po ostry, chwytający ból, który zmusza do przerwania zajęć.

Za takie odczuwanie odpowiadają dwa zjawiska. Pierwsze to zaburzona motoryka jelita, przez którą skurcze są za mocne lub nieskoordynowane. Drugie to nadwrażliwość trzewna, czyli obniżony próg odczuwania bodźców z brzucha. Rozciągnięcie jelita gazem lub stolcem, które u zdrowej osoby przechodzi bez echa, u pacjenta z IBS wywołuje realny ból.

Typowe umiejscowienie bólu

Poniższe zestawienie pokazuje, gdzie ból bywa odczuwany najczęściej i co się za tym kryje. To orientacyjny obraz, a nie sztywna reguła, bo u każdej osoby wygląda to nieco inaczej.

Ból a wypróżnienie i posiłki

Najważniejszą cechą bólu w zespole jelita drażliwego nie jest samo miejsce, lecz jego związek z pracą jelit. Ból zwykle wiąże się z wypróżnieniem: u części osób słabnie albo ustępuje po oddaniu stolca, u innych pojawia się tuż przed wizytą w toalecie. Często zmienia się razem ze zmianą częstości wypróżnień oraz konsystencji stolca. Ten związek jest jednym z warunków rozpoznania IBS według kryteriów rzymskich i pomaga odróżnić go od przelotnej niestrawności.

Dużą rolę odgrywają posiłki. Ból i wzdęcia często nasilają się w ciągu dnia oraz po jedzeniu, zwłaszcza po potrawach tłustych, obfitych albo bogatych w fermentujące węglowodany. Zaostrzenie potrafi wywołać także stres, kofeina i alkohol. Więcej o mechanizmie wzdęć piszemy w tekście o wzdęciach przy IBS, a o wpływie napięcia w artykule o jelicie drażliwym a stresie.

Kiedy lokalizacja bólu powinna niepokoić

Sam fakt, że boli w konkretnym miejscu, nie jest powodem do paniki. Niepokoić powinien natomiast charakter, jaki do IBS nie pasuje.

Jak złagodzić ból w IBS

Ponieważ ból w IBS wynika ze skurczu jelita, w jego łagodzeniu największą rolę odgrywają leki rozkurczowe. Rozluźniają one mięśniówkę jelita i zmniejszają bolesne skurcze. W tej roli lekarz sięga po preparaty na receptę, na przykład Duspatalin z mebeweryną, który działa wybiórczo na mięśnie gładkie jelita, albo Debretin z trimebutyną regulujący motorykę zarówno przy nadmiernych, jak i osłabionych skurczach. Wsparciem jest dieta z ograniczeniem fermentujących węglowodanów, opisana w tekście o diecie low FODMAP, regularne posiłki, ruch i praca nad stresem.

Doraźnie część osób korzysta z leków rozkurczowych bez recepty, ale przy nawracającym, przewlekłym bólu warto ustalić rozpoznanie i dobrać leczenie z lekarzem, zamiast maskować dolegliwości. Pełny obraz dolegliwości znajdziesz w artykule o objawach jelita drażliwego.

Najczęstsze pytania