Test na jelito drażliwe - jak lekarz rozpoznaje IBS

Czy istnieje test na jelito drażliwe

Wiele osób szuka konkretnego badania, które w prosty sposób wykaże jelito drażliwe. Takiego pojedynczego testu jednak nie ma. IBS należy do zaburzeń czynnościowych, co oznacza, że jelito w badaniach obrazowych i laboratoryjnych wygląda prawidłowo, a mimo to pracuje nieprawidłowo. Nie znajdziemy tu charakterystycznego markera we krwi ani zmiany widocznej w endoskopie. Dlatego rozpoznanie opiera się na obrazie objawów, a badania dokładają się do niego po to, by wykluczyć choroby, które dają zbliżone dolegliwości.

W praktyce diagnostyka IBS przypomina odsiewanie. Lekarz zbiera dokładny wywiad, ocenia, czy objawy pasują do kryteriów rozpoznania, sprawdza, czy nie ma sygnałów alarmowych, a następnie zleca badania różnicowe. Jeśli wynik jest spójny, a badania nie wykazują innej przyczyny, można rozpoznać zespół jelita drażliwego z dużą pewnością.

Kryteria rzymskie IV - podstawa rozpoznania

Punktem wyjścia są kryteria rzymskie IV, czyli międzynarodowy standard rozpoznawania zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Zgodnie z nimi o zespole jelita drażliwego mówimy, gdy nawracający ból brzucha występuje średnio co najmniej jeden dzień w tygodniu przez ostatnie trzy miesiące, a początek dolegliwości sięga co najmniej pół roku wstecz.

Sam ból nie wystarcza. Musi wiązać się z przynajmniej dwiema z trzech cech:

• ból ma związek z wypróżnieniem, na przykład słabnie lub nasila się po oddaniu stolca,
• zmienia się częstość wypróżnień, w stronę biegunki, zaparcia lub naprzemiennie,
• zmienia się konsystencja i wygląd stolca, od twardego i grudkowatego po luźny.

To właśnie powiązanie bólu z rytmem i wyglądem wypróżnień odróżnia IBS od przelotnej niestrawności czy pojedynczej infekcji jelitowej. Więcej o samych dolegliwościach opisujemy w tekście o objawach jelita drażliwego.

Jakie badania zleca lekarz

Badania różnicowe dobiera się do sytuacji. Przy typowym obrazie u młodej osoby bez objawów alarmowych zakres bywa niewielki, a przy wątpliwościach szerszy. Poniżej najczęściej zlecane oznaczenia i to, czemu służą.

Celem tych badań nie jest potwierdzenie IBS, bo żadne z nich tego nie zrobi. Chodzi o to, żeby nie przeoczyć choroby organicznej, która wymaga innego leczenia.

Kalprotektyna, czyli test, który realnie różnicuje

Spośród wymienionych badań na szczególną uwagę zasługuje kalprotektyna w kale. To białko uwalniane przez komórki zapalne, więc jego stężenie rośnie, gdy w jelicie toczy się proces zapalny. Prawidłowy wynik przemawia za IBS i pozwala uniknąć niepotrzebnej kolonoskopii, a wynik podwyższony kieruje uwagę na nieswoiste zapalenie jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego. To jeden z niewielu testów, który praktycznie pomaga rozdzielić jelito drażliwe od chorób zapalnych.

Komercyjne testy z krwi na IBS

Na rynku pojawiły się testy oznaczające przeciwciała anty-CdtB oraz antywinkulinę, opracowane z myślą o postaci biegunkowej po przebytej infekcji jelitowej. Warto wiedzieć, że nie należą one do rutynowej diagnostyki w Polsce, a ich przydatność jest ograniczona. Ujemny wynik nie wyklucza IBS, a dodatni nie zastępuje pełnej oceny lekarskiej. Jeśli rozważasz taki test, omów jego sens z lekarzem, zamiast opierać na nim decyzje na własną rękę.

Objawy alarmowe, które nie pasują do IBS

Jak lekarz różnicuje IBS z innymi chorobami

Podobny obraz potrafią dawać różne schorzenia, dlatego badania układa się tak, by je rozdzielić. Celiakia daje przewlekłą biegunkę i niedobory, a jej podstawą jest reakcja na gluten, stąd oznaczenie przeciwciał. Nieswoiste zapalenia jelit przebiegają z krwią w stolcu i podwyższoną kalprotektyną. Zaburzenia tarczycy zmieniają rytm wypróżnień, co sprawdza TSH. Nietolerancja laktozy i przerost bakteryjny jelita cienkiego również bywają brane pod uwagę. Dopiero gdy te tropy się nie potwierdzają, a objawy spełniają kryteria, rozpoznanie IBS staje się mocne.

Jak przygotować się do konsultacji

Rozmowa z lekarzem będzie sprawniejsza, jeśli przygotujesz kilka informacji. Zanotuj, od kiedy trwają objawy, jak często wraca ból i czy słabnie po wypróżnieniu, jak zmienia się konsystencja stolca oraz co nasila dolegliwości, na przykład stres albo konkretne pokarmy. Przydaje się też lista przyjmowanych leków i wcześniejszych wyników badań. Taki opis pozwala lekarzowi szybciej ocenić, czy obraz pasuje do IBS, czy potrzeba dalszej diagnostyki. O powiązaniu dolegliwości z napięciem piszemy w artykule IBS a stres, a o częstym objawie w tekście IBS a wzdęcia.

Najczęstsze pytania